13 Mart 2013 Çarşamba

Empati Nasıl Gelişiyor

,
Henüz dokuz aylık olan Hope,başka bir bebeğin düştüğünü gördüğü anda gözleri doluyor ve sanki canı acıyan kendisiymiş gibi annesinin kucağına tırmanıp rahatlatılmak istiyordu.On beş aylık Micheal ise,kendi ayısını ağlamakta olan arkadaşı Paul'e veriyor;ancak Paul'ün ağlamaya devam ettiğini görünce onu sakinleştiren battaniyesini bulup veriyordu.Bu küçük çaplı sempati ve ilgi gösterilerinin ikisi de,bu tür empati olaylarını kaydetmek üzere eğitilmiş anneler tarafından gözlemlenmiştir.İnceleme sonuçları,empatinin kökünün bebeklik dönemine kadar uzanabildiğini gösteriyordu.Neredeyse doğdukları günden itibaren,bebekler bir diğerinin ağladığını duymaktn rahatsız olur;bazıları,bunu empatinin en erken örneği sayar.
Gelişim psikologları,bebeklerin henüz başkalarından ayrı bir varlık olduklarını tam olarak kavramadan,başkasının sıkıntısından rahatsız olduklarını saptamıştır.Doğumdan birkaç hafta sonra tepki veren bebekler,başka bir çocuğun gözyaşlarını görünce ağlarlar.Bir yaş civarında ise,sıkıntının kendilerinde değil de başkasında olduğunun farkına varırlar,ancak yine de bu duruma nasıl tepki göstereceklerini bilemezler.Örneğin,New York Üniversite'sinden Martin L. Hoffman'ın bir araştırmasında,bir yaşındaki bir çocuk ağlayan arkadaşını yatıştırması için,odada bulunan çocuğun annesini görmezden gelip kendi annesinin yanına getirmiştir.Aynı kafa karışıklığı,bir yaşındakilerin bir diğerinin sıkıntısını,belki de onun hissettiğini daha iyi anlayabilmek için taklit ettiğinde de yaşanır;örneğin bir bebek parmaklarını acıtmışsa,bir yaşındaki diğeri de kendi parmaklarını ağzına götürüp acıyıp acımadığına bakmıştır.Annesinin ağladığını gören bir bebek ise hiç gözyaşı olmadığı halde gözlerini silmiştir.
Motor mimikleme diye adlandırılan bu hareket taklidi aslında 1920'de Amerikalı psikolog E.B Titchener'in ilk kez kullandığı şekilde,empati sözcüğünün teknik anlamının özgün karşılığıdır.Bu kullanım,kelimenin Yunanca'dan İngilizce'ye geçişindeki anlamdan bir miktar farklıdır.Yunanca'da 'içini hissetme'' demek olan empatheia terimi,ilk kez estetik kuramcıları tarafından,'diğerinin öznel deneyimini algılayabilme yeteneği' için kullanılmıştır.Titchener'in kuramına göre,empati,başkasının sıkıntısını bir tür fiziksel taklit yoluyla aynı hislerin kişinin kendisinde uyandırılmasından kaynaklanmaktadır.Titchener,bir diğerinin genel anlamda sıkıntısını hissetmek anlamına gelen,ancak onun hissettiklerini paylaşmayı içermeyen kavramından farklı bir terim arıyordu.
Hareket taklidi,bebekler iki buçuk yaşına geldiklerinde davranış repartuarlarından silinir.O noktada,başkasının acısının kendilerininkinden farklı olduğunu anlar ve diğerini daha iyi rahatlatabilecek  hale gelirler.Bir annenin günlüğünden tipik bir olay:
Komşunun bebeği ağıyor...Jenny ona yaklaşıp bisküvi vermeyi deniyor.Peşinden dolanıp kendi kendine sızlanmaya başlıyor.Sonra onun saçını okşamaya çalışıyor ama öteki kendini geri çekiyor.Bebek yatışıyor ancak Jenny hala kaygılı görünüyor.Ona oyuncaklar getirmeye devam ederek,başını,omuzlarını hafifçe pat-patlıyor.
Gelişmelerin bu evresinde,çocuklar başkalarının duygusal rahatsızlıklarına gösterdikleri genel hassasiyet bakımından farklılaşmaya başlarlar;bazıları,Jenny gibi keskin bir duyarlılığa sahipken,bazıları ise umursamaz.Ulusal Ruh Sağlığı Ensitüsü'nden Marian Radke-Yarrow ve Carolyn Zahn Waxler'in yaptığı bir dizi araştırma,empatik ilgi farklarının büyük ölçüde ailelerin çocuklarını nasıl terbiye ettiklerine bağlı olduğunu göstermiştir.Davranışlarının karşı tarafı nasıl bir sıkıntıya soktuğuna dikkat çeken bir terbiye tarzı,yani'yaramazlık yaptın' yerine 'bak onu nasıl üzdün' denmesi,çocuklara daha fazla empati kazandırıyordu.Araştırmacılara göre,çocuklardaki empatiyi şekillendiren bir diğer etken,biri sıkıntıdayken diğerlerinin ona nasıl yaklaştığını görmesiydi;özellikle sıkıntıda olan kişilere yardımcı olmak konusunda,çocuklar gördüklerini taklit ederek empatik tepki repertuarlarını geliştiriyorlardı.

Daniel Goleman
Dugusal Zeka Neden IQ'dan daha önemlidir?



Sevgi ve ışıkla kalın...
Persephone

0 yorum to “ Empati Nasıl Gelişiyor ”

Yorum Gönder